स्याङ्जा जिल्ला संक्षिप्त परिचय

ऐतिहासिक रुपरेखा

यद्यपी जिल्लाको ऐतिहासिक रुपरेखा र नामाङ्कन सम्बन्धमा कुनै आधिकारिक एवं भरपर्दो अभिलेख प्राप्त भएको छैन तापनि हालसम्म प्राप्त विभिन्न अभिलेख र जानिफकार व्यक्तिहरुको कथन समेतको आधारमा स्याङ्जा जिल्लालाई प्रागः ऐतिहासिक कालमा भृगू ऋषिको तपस्या स्थल -हालको चण्डीभञ्ज्याङ्ग गाविसको भृगतूम), श्रवण कुमार र अन्धाअन्धीको किवदन्तीसँग जोडिएको आँधीखोलाको उदगमस्थल अन्धाअन्धी दह र स्वस्थानी ब्रतकथामा उल्लेख भए अनुसार सतीदेवीको शेष अंग पतन भएको छाङ्छाङ्दीको छाँया क्षेत्र आदिको भौगोलिक स्वरुपमा लिन सकिन्छ । प्राचीन कालमा हालको स्याङ्जा जिल्लाको भुबनोट दक्षिण र दक्षिण पश्चिमको पवित्र धार्मिक नदी कालीगण्डकी किनारका सेतीबेणी, रुरु क्षेत्र, केलादीघाट, राम्दीघाट, छाँया क्षेत्र हुँदैं उत्तर पञ्चासे धाम -बालाचतर्दशीका दिन मेला लाग्ने स्थान) वरिपरिको धार्मिक पवित्रस्थल भनी शास्त्रहरुमा उल्लेख भएको पाइन्छ । प्राकृतिक, सांस्कृतिक र मनोरम दृश्यहरुबाट सौन्दर्यित स्याङ्जा जिल्लाले, नेपाल एकिकरण पूर्व२४ से राज्य अर्न्तर्गत ६ टूक्रे रजौटाहरु गहृौं, भीरकोट, सतौं, नुवाकोट, ढोर र पैंयूले आफ्नो ऐतिहासिक पहिचानबोकेको छ । ढोर र पैंयूको धेरै जसो भाग क्रमशः तनहूँ र  पर्वतमा विलय भएपछि बाँकी ४ रजौटाहरुले नै आधूनिक स्याङ्जा जिल्लाको पहिचान बोकेको छ । र्

वर्तमान परिचय

नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र गण्डकी अञ्चल अर्न्तर्गत पर्ने स्याङ्जा जिल्ला एक पहाडी जिल्ला हो । यस जिल्लाको सदरमुकाम समुन्द्री सतहबाट ८५० मीटर उचाईमा रहेको स्याङ्जा बजार हो । यो जिल्ला समून्द्र सतहबाट न्युनतम ३६६ मीटर -केलादी) देखि अधिकतम २५१२ मीटर -पञ्चासेको लेक) सम्म उचाइमा रहेको छ । यस जिल्लाको पूर्वमा तनहुँले, पश्चिममा गूल्मीले, उत्तरमा पर्वत र कास्कीले र दक्षिणमा कालीगण्डकी नदीसँग पाल्पा जिल्लाले सिमाना छुट्याएको छ ।

स्याङ्जा जिल्लाको जनसंख्या विवरण

Households and population by village development committees & municipalities of Syangja
SN	VDC&MCP	Household	Total	Male	Female	Male%	Female%
	Total	68,881	289,148	125,833	163,315	43.52	56.48
1	Alamadevi	908	3,844	1,632	2,212	42.46	57.54
2	Arjun Chaupari	1,506	6,307	2,753	3,554	43.65	56.35
3	Aruchaur	760	2,956	1,248	1,708	42.22	57.78
4	Arukharka	878	3,397	1,462	1,935	43.04	56.96
5	Bagefadke	281	1,102	461	641	41.83	58.17
6	Bahakot	448	1,731	764	967	44.14	55.86
7	Benethok Deurali	864	3,546	1,513	2,033	42.67	57.33
8	Bhatkhola	450	1,659	700	959	42.19	57.81
9	Bichari Chautara	563	2,185	930	1,255	42.56	57.44
10	Birgha	1,180	5,117	2,185	2,932	42.70	57.30
11	Biruwa Archale	674	2,860	1,270	1,590	44.41	55.59
12	Chandi Bhanjyang	891	3,942	1,671	2,271	42.39	57.61
13	Chapakot	1,087	4,702	1,993	2,709	42.39	57.61
14	Chhangchhangdi	652	2,844	1,287	1,557	45.25	54.75
15	Chilaunebas	662	2,722	1,169	1,553	42.95	57.05
16	Chinnebas	1,059	4,753	2,070	2,683	43.55	56.45
17	Magyam Chisapani	953	4,281	1,833	2,448	42.82	57.18
18	Chitre Bhanjyang	813	3,551	1,520	2,031	42.80	57.20
19	Darsing Dahathum	1,671	6,598	2,846	3,752	43.13	56.87
20	Dhapuk Simal Bhanjyang	835	3,666	1,568	2,098	42.77	57.23
21	Faparthum	603	2,412	1,025	1,387	42.50	57.50
22	Fedikhola	1,645	6,183	2,636	3,547	42.63	57.37
23	Jagat Bhanjyang	791	3,310	1,445	1,865	43.66	56.34
24	Jagatradevi	2,050	8,700	4,007	4,693	46.06	53.94
25	Kalikakot	913	4,233	1,849	2,384	43.68	56.32
26	Kolma Barahachaur	443	1,723	738	985	42.83	57.17
27	Keware Bhanjyang	684	2,902	1,230	1,672	42.38	57.62
28	Khilung Deurali	1,050	4,324	1,878	2,446	43.43	56.57
29	Kichanash	1,153	4,833	2,118	2,715	43.82	56.18
30	Kuwakot	907	4,120	1,722	2,398	41.80	58.20
31	Kyakmi	1,194	5,396	2,336	3,060	43.29	56.71
32	Majhakot Sivalaya	357	1,555	682	873	43.86	56.14
33	Malunga	678	3,230	1,435	1,795	44.43	55.57
34	Malyangkot	1,102	4,684	1,982	2,702	42.31	57.69
35	Manakamana	997	4,385	1,913	2,472	43.63	56.37
36	Nibuwakharka	790	3,875	1,671	2,204	43.12	56.88
37	Oraste	845	3,515	1,496	2,019	42.56	57.44
38	Pakwadi	1,284	5,958	2,454	3,504	41.19	58.81
39	Panchamul	1,079	4,601	1,986	2,615	43.16	56.84
40	Pauwegaude	805	2,883	1,224	1,659	42.46	57.54
41	Pelakot	1,220	5,748	2,466	3,282	42.90	57.10
42	Pelkachaur	439	1,856	827	1,029	44.56	55.44
43	Pidikhola	1,119	4,956	2,161	2,795	43.60	56.40
44	Putalibazar Municipality	8,180	30,704	13,549	17,155	44.13	55.87
45	Rangvang	687	2,875	1,243	1,632	43.23	56.77
46	Rapakot	904	3,827	1,646	2,181	43.01	56.99
47	Ratnapur	908	3,920	1,681	2,239	42.88	57.12
48	Sakhar	1,055	4,630	1,982	2,648	42.81	57.19
49	Darau	582	2,286	958	1,328	41.91	58.09
50	Sekham	924	4,183	1,778	2,405	42.51	57.49
51	Setidobhan	780	3,098	1,313	1,785	42.38	57.62
52	Shreekrishna Gandaki	1,993	8,815	3,884	4,931	44.06	55.94
53	Sirsekot	792	3,581	1,543	2,038	43.09	56.91
54	Sworek	1,197	5,180	2,123	3,057	40.98	59.02
55	Taksar	529	2,061	870	1,191	42.21	57.79
56	Thuladihi	874	3,225	1,376	1,849	42.67	57.33
57	Thumpokhara	1,220	5,390	2,322	3,068	43.08	56.92
58	Tindobate	994	4,596	1,931	2,665	42.01	57.99
59	Tulsibhanjyang	961	4,439	1,932	2,507	43.52	56.48
60	Waling Municipality	5,952	24,006	10,809	13,197	45.03	54.97
61	Bangsing Deurali	624	2,374	996	1,378	41.95	58.05
62	Yaladi	417	1,765	779	986	44.14	55.86
	Institutional	25	1,048	962	86	91.79	8.21
		Source: Central Bureau of Statistics Nepal